Ontstaan van Schoonebeek

Sage

Een oude sage vertelt over het ontstaan van Schoonebeek. De mooie Rebekke uit Noordbarge (Emmen) zou ongewenst zwanger zijn geworden. Na een volksgericht werd zij verbannen en trok het moerasgebied in. Op een bewoonbare zandrug baarde zij haar kind. De plek werd naar de schone Rebekke vernoemd: Schoonebeek.

Feiten

In werkelijkheid dankt Schoonebeek zijn naam aan de schone op zandgrond stromende beek. Deze beek viel op in het veenland met zijn zwarte watertjes en meren.

Schoonebeek is tussen 1250 en 1435 gesticht als veenontginningsdorp en is samen met Ruinerwold één van de oudste ontginningsdorpen van Drenthe. De oudst bekende vermelding dateert van 26 mei 1341.

Het dorp bestond oorspronkelijk uit vier delen: Westerse Bos (ook wel: Westeinde), Middendorp, Kerkeind en Oosterse Bos (ook wel: Oosteinde). Deze lagen op een verhoging in het landschap.

Het dorp groeide in de jaren na 1947 flink door de vondst van aardolie. Er werden veel arbeiderswoningen gebouwd voor medewerkers van de Nederlandse aardolie maatschappij. Architect Arno Nicolaï ontwierp de woningen aan de Julianalaan, de Hankenhofweg en de Norbruislaan, alsmede de gereformeerde kerk.

Voordat het onderdeel werd van de gemeente Emmen tijdens de herindeling in 1998 behoorde Schoonebeek tot de gemeente Schoonebeek, welke ontstond na een scheiding tussen Schoonebeek en de voormalige gemeente dalen op 1 juli 1884. Het tweede kamerlid Lucas Oldenhuis Gratama speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming van de zelfstandige gemeente.

Aardolie

In 1943 werd in de aardlagen onder het dorp een olieveld ontdekt door de bataafse petroleum maatschappij. Dit veld werd vervolgens geëxploiteerd door de Nederlandse aardolie maatschappij Nam. Met zogenaamde jaknikkers werden tot 1996 zo’n 250 miljoen vaten olie opgepompt. De olie werd met de trein vervoerd vanaf emplacement Schoonebeek.

In 1996 werd de winning van de dikvloeibare aardolie gestaakt, omdat deze te onrendabel was geworden. De opgepompte olie bestond uit 95% zout water en 5% olie.

In 2005 werd bekeken of er weer opnieuw kan worden gestart met oliewinning. Hiervoor is er in november en december van dat jaar seismologisch onderzoek gedaan en werd over een groot gebied een meetnetwerk aangelegd. In december 2007 is bekendgemaakt dat er in 2010 weer gestart zou worden met het winnen van olie. Het project zal zorgen dat de Nederlandse aardoliereserves gaan toenemen met ongeveer 50 procent. De jaknikkers keren echter niet meer terug. Omdat het steeds lastiger is geworden om de taaie, stroperige olie uit de grond te halen gaat de Nam stoominjectie toepassen. De stoom wordt gehaald uit nieuw gebouwde installatie, die naast de rioolzuiveringsinstallatie in Emmen zal komen te staan. Met restwarmte van een warmtekrachtcentrale wordt het water tot stoom verhit. Daarbij wordt tegelijkertijd elektriciteit opgewekt. De opgepompte olie zal getransporteerd worden naar een raffinaderij in het Duitse Lingen. In januari 2011 is het veld officieel weer in productie genomen.

“De spuiter”

Om de aardolie makkelijker winbaar te maken, injecteerde de Nam onder hoge druk stoom in de grond. Door de stoominjectie wordt de stroperige olie dunner. Op maandag 8 november 1976 ging er iets mis: in de vroege ochtend begaf de afsluiter bij één van de putten het. Hierdoor spoot er twee dagen lang stoom, vermengd met zand en olie, uit de put. Een groot gedeelte van Schoonebeek werd bedekt onder een laagje oliehoudend zand. Pas dinsdagavond lukte het de technici de put af te sluiten. De Nam liet alles reinigen door schoonmaakploegen en keerde schadevergoedingen uit.

Geografie

Schoonebeek ligt vlak aan de Duitse grens en aan het Schoonebeker diep, dat tevens de grens tussen Nederland en Duitsland vormt. Schoonebeek wordt ook wel oud-Schoonebeek genoemd. Waarschijnlijk om verwarring met het dichtbij gelegen nieuw-Schoonebeek te voorkomen.